सोनं हा भारतीय समाजात केवळ दागिना नसून तो आर्थिक स्थैर्याचं प्रतीकही आहे. अनेकदा आर्थिक अडचणींवर मात करण्यासाठी लोक सोने तारण ठेवून कर्ज घेतात. मात्र, यामध्ये अनेक फसवणुकीच्या घटना घडतात. म्हणूनच, सोन्यावर कर्ज घेताना कोणती काळजी घ्यावी आणि कसे सावध राहावे, याबद्दल सविस्तर माहिती घेऊया.
1. LTV (Loan-to-Value) रेशो समजून घ्या
RBI ने सोन्यावर कर्ज देताना Loan-to-Value (LTV) रेशो 75% निश्चित केला आहे, म्हणजेच एखाद्याने ₹1,00,000 किमतीचे सोने तारण ठेवले, तर त्याला जास्तीत जास्त ₹75,000 पर्यंतच कर्ज मिळू शकते.
✅ काही NBFC कंपन्या आणि वित्तीय संस्था यापेक्षा कमी रक्कम देऊ शकतात, त्यामुळे कर्ज घेण्यापूर्वी LTV नीट तपासा.
✅ काही ठिकाणी ग्राहकांना कमी कर्ज देऊन नंतर तारण ठेवलेलं सोनं लिलावात काढलं जातं, त्यामुळे विश्वासार्ह बँका किंवा वित्तीय संस्थेकडूनच कर्ज घ्या.
2. सोन्याच्या शुद्धतेची खात्री करा
सोन्याची शुद्धता कॅरेटमध्ये (Karat) मोजली जाते. तारण ठेवताना सोन्याच्या शुद्धतेवरच तुम्हाला मिळणाऱ्या कर्जाची रक्कम अवलंबून असते.
✅ 22 कॅरेट सोनं असताना ते 20 किंवा 18 कॅरेट असल्याचं सांगून कमी कर्ज दिलं जाऊ शकतं, म्हणून कॅरेटोमीटर चाचणी करून प्रमाणपत्र घ्या.
✅ सराफांकडून प्रमाणित तपासणी करून घ्या, जेणेकरून सोन्याचे योग्य मूल्यांकन होईल.
✅ BIS हॉलमार्क असलेल्या सोन्याला प्राधान्य द्या, कारण ते अधिक विश्वासार्ह असते.
3. व्याजदर आणि शुल्क यांची तुलना करा
सोन्यावर कर्ज देणाऱ्या वेगवेगळ्या बँका आणि NBFC कंपन्यांचे व्याजदर आणि इतर शुल्क यामध्ये मोठा फरक असतो.
✅ बँका सामान्यतः 8.75% ते 11% दराने कर्ज देतात, तर काही NBFC कंपन्या 36% पर्यंत व्याज आकारतात, त्यामुळे व्याजदर तपासणे महत्त्वाचे आहे.
✅ प्रोसेसिंग फी देखील वेगवेगळी असते – सरकारी बँकांमध्ये ती 0.5% किंवा ₹5000 पर्यंत असते, तर NBFC कंपन्यांमध्ये जास्त असू शकते.
✅ व्याजाचा प्रकार (साधा व्याज vs. चक्रवाढ व्याज) तपासा, कारण काही कंपन्या सुरुवातीला कमी व्याज सांगून नंतर चक्रवाढ व्याज लावतात.
4. कायदेशीर अटी आणि कागदपत्रे तपासा
कर्ज घेण्यापूर्वी सर्व कागदपत्रे आणि करार नीट वाचणे अत्यावश्यक आहे.
✅ लपवलेली कोणतीही शुल्के आहेत का ते तपासा, जसे की –
विलंब शुल्क
पूर्वपरतफेड शुल्क
कर्ज न चुकवल्यास तारण सोने लिलावाची प्रक्रिया
✅ परतफेडीच्या अटी समजून घ्या – कर्जाचे हप्ते, परतफेडीची मुदत, आणि विलंब झाल्यास लागणारा दंड समजून घ्या.
5. विश्वासार्ह बँक किंवा वित्तीय संस्था निवडा
सोनं तारण ठेवताना कोणत्या संस्थेकडून कर्ज घ्यायचं हे योग्य प्रकारे ठरवा.
✅ बँका आणि सरकारी वित्तीय संस्थांना प्राधान्य द्या, कारण त्यांची प्रक्रिया सुरक्षित आणि पारदर्शक असते.
✅ NBFC कंपन्या आणि खाजगी सावकारांकडून कर्ज घेताना जास्त दक्षता घ्या, कारण अनेकदा त्यांच्याकडून लबाडी केली जाते.
✅ बँकेकडे तारण ठेवलेलं सोने विम्याने संरक्षित असतं, तर खासगी वित्तीय संस्थांमध्ये हे लागू नसण्याची शक्यता असते.
6. फसवणूक टाळण्यासाठी काही अतिरिक्त महत्त्वाच्या टिप्स
✔️ बाजारभावापेक्षा खूपच जास्त कर्ज ऑफर करणाऱ्या संस्थांकडे जाऊ नका.
✔️ कर्ज घेण्याआधी 2-3 ठिकाणी व्याजदर आणि अटींची तुलना करा.
✔️ सोन्याची रीतसर तपासणी करूनच त्याची शुद्धता ठरवा.
✔️ सर्व कागदपत्रांची प्रत स्वतःकडे ठेवा आणि कराराचे नियम समजून घ्या.
निष्कर्ष
सोनं तारण ठेवून कर्ज घेणे ही एक सोपी आणि जलद आर्थिक मदतीची पद्धत असली, तरी त्यात अनेक धोके असतात. योग्य वित्तीय संस्था निवडणे, व्याजदर तपासणे, आणि कायदेशीर अटी समजून घेणे आवश्यक आहे. सोन्याची शुद्धता आणि LTV रेशो याकडे विशेष लक्ष दिल्यास फसवणुकीपासून बचाव करता येईल.
“कर्ज घ्या, पण योग्य माहिती घेऊन आणि पूर्ण दक्षता बाळगूनच!”
अधिक माहितीसाठी संपर्क करा:
Prepared by:
Mr. Atul Kulkarni
CERTIFIED FINANCIAL PLANNER®️ | MBA Finance
Contact: 9967447032
